Aktualności

Basen na kilka sezonów? Nieistniejące baseny i kąpieliska oraz lekcja, która z nich płynie

Jedne zniszczyła wojna, inne zamknięto po awarii lub nieudanych próbach modernizacji. Zostały po nich puste niecki, fotografie i wspomnienia. Podczas letnich spacerów po dawnych bydgoskich kąpieliskach pytaliśmy, dlaczego zniknęły — i czego ich historia powinna nas nauczyć przed budową kolejnych.

Na starej fotografii widać tłumy. Można niemal usłyszeć muzykę z głośników i plusk wody. Rodziny przyjeżdżają tramwajem, rozkładają koce, wyciągają zabawki i prowiant. Dzieci czekają na zjeżdżalnię. Ktoś uczy się pływać, ktoś przychodzi przede wszystkim dla towarzystwa. Kilkadziesiąt lat później stoimy w tym samym miejscu nad pustą niecką albo próbujemy odgadnąć, gdzie była plaża.

Tak wyglądały nasze letnie spotkania z historią. Wspólnie z Bydgoskim Ruchem Miejskim i grupą Park Centralny w Bydgoszczy odwiedzaliśmy dawne kąpieliska i baseny. Uczestnicy przynosili wspomnienia, dzielili się rodzinnymi opowieściami, rozpoznawali miejsca na zdjęciach. Wracały też pytania: co się zepsuło, kto zdecydował o zamknięciu i dlaczego obiektu nie udało się uruchomić ponownie?

Po drodze przyglądaliśmy się drzewom. Niektóre pamiętają czasy świetności kąpielisk, inne wyrosły już po ich zamknięciu. Imponująca wierzba pomogła nam nawet odnaleźć pozostałości jednego z nich.

Wojna, modernizacja, sprzedaż

Przedwojenna Riviera była rozbudowanym kompleksem wypoczynkowym. Jej działalność przerwała wojna: urządzenia zdemontowano, a dawne koryto Brdy zasypano. Później teren otrzymał inne przeznaczenie. Zniszczenie infrastruktury i przekształcenie otoczenia przesądziły o końcu kąpieliska.

Inaczej potoczyły się losy Orła przy ul. Nakielskiej. Basen przyciągał mieszkańców szukających ochłody i namiastki wakacji w mieście. Pod koniec lat 80. i na początku lat 90. próbowano go modernizować oraz połączyć z campingiem. Nie przyniosło to trwałego efektu. W 2003 roku teren sprzedano, a kolejne inwestycje stopniowo zacierały dawny układ terenu. Sprzedaż nastąpiła już oczywiście po zamknięciu basenu. Jeszcze zanim teren zmienił właściciela, zabrakło skutecznego sposobu na utrzymanie jego dotychczasowej funkcji.

W relacji ze spaceru śladami kąpielni Petersona, Riwiery i Orła przypominaliśmy również o zieleni tych miejsc. Na Rivierze można było odpoczywać w cieniu drzew. Orzeł powstał w lasku, wśród trawników i kwiatów. Z jego powstaniem związany był inżynier ogrodnik Bronisław Tusz, któremu przypisuje się projekt zagospodarowania terenu i zieleni. O atrakcyjności kąpieliska decydowało także to, gdzie można było rozłożyć koc i schronić się przed słońcem.

Kiedy awaria oznacza koniec

Basen przy ul. Kossaka zamknięto po awarii urządzeń uzdatniających wodę. Samo wyłączenie go z użytkowania było więc konieczne. Dlaczego jednak nie wrócił?

Między awarią a trwałą likwidacją jest czas na ocenę stanu technicznego, przygotowanie kosztorysu, wybór sposobu naprawy i znalezienie pieniędzy. W dostępnych materiałach nie znaleźliśmy pełnego wyjaśnienia, co przesądziło o ostatecznej rezygnacji. Wiemy, dlaczego basen zamknięto. Nie wiemy dostatecznie dużo o tym, dlaczego zamknięto go na zawsze.

W Łęgnowie do dziś pozostała rozległa betonowa niecka basenu przy ul. Świetlicowej. Obiekt zakończył działalność na początku lat 90. Jego przyszłość obciąża przemysłowe dziedzictwo okolicy: skażenie wód podziemnych i sąsiedztwo składowisk niebezpiecznych odpadów.  Podczas spaceru do basenu przy ul. Świetlicowej zatrzymaliśmy się przy sośnie „Dominice”, pomniku przyrody. Z jej głównego pnia rozchodzi się pięć konarów, przypominających rozłożoną dłoń. Dalej rosły brzozy, klony, sosny i dęby zajmujące teren dawnego kąpieliska. Ich rozmiary uświadamiały, ile czasu minęło od ostatniego sezonu. Przestrzeń, którą pamiętali uczestnicy spaceru, zmieniła się nie do poznania.

Co zostało po kąpieliskach?

Astoria zachowała funkcję pływacką — powstał nowoczesny basen kryty. Nie odtworzono jednak basenów zewnętrznych, zamkniętych ostatecznie w 2016 roku. W starej niecce parkują dziś samochody, a przy jej brzegu leżą przykryte brezentem delfiny, dawny symbol kompleksu.

Kąpielisko przy ul. Saperów zakończyło działalność na przełomie lat 80. i 90. Podczas czwartego spaceru, po Czyżkówku, zatrzymaliśmy się, żeby sfotografować imponującą wierzbę. Właśnie wtedy dostrzegliśmy materialne pozostałości kąpieliska. Drzewo zwróciło naszą uwagę na miejsce, którego historię trudno już odczytać w terenie.

Nie działają też dawne prywatne i nieoficjalne miejsca kąpieli na Jachcicach ani dziecięcy basen w Ogródku Jordanowskim przy ul. Leszczyńskiego.

Na Szwederowie, podczas ostatniego spaceru odwiedziliśmy Dąb Marcina Lutra, rosnący przy wjeździe do dzisiejszego Młodzieżowego Domu Kultury nr 2. Posadzono go 10 listopada 1883 roku, w 400. rocznicę urodzin reformatora. Od 2009 roku jest pomnikiem przyrody. Dąb jest starszy od stojącego tu niegdyś kościoła ewangelickiego, wybudowanego w 1906 roku i zniszczonego podczas wojny. Przetrwał późniejsze zmiany tego terenu, także powstanie Ogródka Jordanowskiego. Pozostał żywym śladem kolejnych rozdziałów historii dzielnicy.

Nie w każdym przypadku udało nam się ustalić, dlaczego kąpielisko przestało działać. Wolimy pozostawić pytanie otwarte, niż wszystkie historie sprowadzić do kosztów, brudnej wody czy „zmiany czasów”. Daty otwarcia, fotografie i wspomnienia bywają łatwiejsze do odnalezienia niż dokumenty wyjaśniające koniec działalności: koszty remontu, rozważane rozwiązania i powody rezygnacji.

Planowanie nie kończy się na otwarciu

Te historie mają różne przyczyny i różny przebieg. Łączą je jednak pytania, które powinniśmy zadawać przy każdej nowej inwestycji.

Pierwsze dotyczy utrzymania. Basen potrzebuje regularnych przeglądów, wymiany urządzeń i remontów. To kolejne wydatki, które trzeba uwzględnić już przy podejmowaniu decyzji o budowie. Bez takiego planu zwykła awaria może stać się początkiem końca obiektu.

Drugie dotyczy przyszłości terenu. Zamknięty basen można jeszcze wyremontować. Po sprzedaży, zabudowie lub zasadniczej zmianie zagospodarowania jego odtworzenie staje się znacznie trudniejsze. Decyzja podjęta dziś może pozbawić kolejne pokolenie miejsca rekreacji w danej części miasta.

Trzecie dotyczy informacji. Mieszkańcy powinni wiedzieć, dlaczego obiekt zostaje zamknięty, ile kosztowałaby naprawa i jakie możliwości dalszego użytkowania rozważono. Dopiero wtedy można ocenić, czy likwidacja była konieczna. Czy nie dało się zrobić czegoś więcej.

Spacery przypomniały nam również, że kąpielisko to więcej niż niecka i instalacje. Ważne jest jego otoczenie, w tym drzewa dające cień podczas upału.

Bydgoszcz potrzebuje miejsc letniego wypoczynku nad wodą. Tym bardziej powinna wyciągnąć wnioski z losów tych, które już miała. Koszt inwestycji obejmuje budowę, wieloletnie utrzymanie, a także utratę tego, co znajduje się na wybranym terenie — dojrzałych drzew, gleby i istniejących siedlisk.

W dniu otwarcia łatwo mówić o przyszłości. Sprawdzian przychodzi później: kiedy trzeba wymienić pompę, naprawić nieckę, znaleźć pieniądze na remont albo usunąć skutki deszczu nawalnego. Od przygotowania na te mniej uroczyste chwile zależy, czy nowe kąpielisko będzie służyło kolejnym pokoleniom, czy kiedyś odwiedzimy je podczas spaceru po miejscach, których już nie ma.