Śladami dawnych kąpielisk vol.2 – kąpielnia Petresona i basen Orzeł

Jak wyglądały miejsca, w których kolejne pokolenia Bydgoszczan szukały ochłody, wypoczywały i spędzały letnie dni? Staraliśmy się odpowiedzieć na te pytania podczas drugiej odsłony spaceru historycznego zorganizowanego przez Stowarzyszenie MODrzew – Monitoring Obywatelski Drzew oraz Bydgoski Ruch Miejski. Tym razem trasa prowadziła śladami dawnych kąpielisk zachodniej części Bydgoszczy: od Kąpielni Petersona, a późniejszej „Riwiery” po popularny w okresie powojennym basen „Orzeł” przy ulicy Nakielskiej.

Spacer był okazją do przypomnienia miejsc, które przez dziesięciolecia odgrywały ważną rolę w życiu mieszkańców, a dziś niemal całkowicie zniknęły z przestrzeni miasta. Po dawnych plażach, pomostach, szatniach i basenach nie pozostało wiele widocznych śladów. Zachowały się jednak fotografie, plany, wspomnienia oraz artykuły prasowe dostępne między innymi w zbiorach Kujawsko-Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.

Pierwsza część spaceru dotyczyła terenów dawnej Kąpielni Petersona na Okolu. Zakład rzeczny powstał na przełomie XIX i XX wieku przy nieistniejącym już korycie Brdy, w rejonie ulicy Nadrzecznej. Dzięki rodzinie Petersonów powstały w tym miejscu łaźnie oraz kąpielisko.

W latach 20. XX wieku Kąpielnia Petersona była jednym z nielicznych publicznie dostępnych miejsc kąpielowych w Bydgoszczy. Prasa chwaliła rzeczną wodę, szatnie i malownicze otoczenie, zwracała jednak uwagę na trudny dostęp, niewielką plażę oraz wymagające regularnego oczyszczania dno. W kolejnych latach teren porządkowano, umacniano brzegi i nawożono biały piasek. Nad bezpieczeństwem wypoczywających mieli czuwać specjalnie zatrudnieni pływacy.

Największe zmiany nastąpiły w 1933 roku. Na miejscu dawnej pływalni Petersona rozpoczęła działalność nowoczesna „Riviera”. Z dna Brdy wydobyto około tysiąca metrów sześciennych mułu, usunięto wodorosty i pogłębiono koryto. Powstały promenady oraz rozległe, wysypane piaskiem plaże. Kompleks podzielono na części przeznaczone dla kobiet, mężczyzn i dzieci. Przygotowano również pomosty, odskocznię, urządzenia do zabawy w wodzie, szatnie, restaurację oraz pawilon dancingowy.

Ówczesna prasa przedstawiała „Rivierę” jako obiekt o niemal wielkomiejskim charakterze. Uczestnicy spaceru usłyszeli o planowanych gabinetach kosmetycznych, salonie fryzjerskim, masażach, dancingach i miejscach przeznaczonych do wypoczynku w cieniu drzew. Do kąpieliska można było dotrzeć nie tylko pieszo. Latem uruchamiano tramwaj wodny z przystani w rejonie ulicy Marcinkowskiego oraz specjalną linię autobusową z placu Teatralnego.

Popularność „Riwiery” przerwała II wojna światowa. Urządzenia kąpieliska zostały zdemontowane, a dawne koryto Brdy zasypano. W miejscu, w którym przed wojną wypoczywały tysiące bydgoszczan, znajdują się dziś ogródki działkowe. Historia terenu jest więc trudna do odczytania bez dawnych map, zdjęć oraz prasowych opisów.

Kolejnym punktem opowieści był basen przy ulicy Nakielskiej, znany mieszkańcom jako „Orzeł”. Obiekt powstał w okresie powojennej rozbudowy Bydgoszczy i miał zapewnić mieszkańcom zachodnich dzielnic bezpieczne miejsce do kąpieli. Wcześniej dzieci i młodzież często kąpały się w Kanale Bydgoskim, mimo zakazów i zagrożenia związanego z ruchem jednostek pływających.

Basen został oddany do użytku w 1954 roku. Wśród osób związanych z jego powstaniem wymieniany jest inżynier ogrodnik Bronisław Tusz, któremu można przypisać projekt zagospodarowania terenu oraz zieleni. Kompleks był położony w lasku, w otoczeniu trawników, kwiatów i drzew. Na wypoczywających czekała piaszczysta plaża, szatnie, brodzik dla dzieci, bufet, kort tenisowy oraz charakterystyczna wysoka, łukowa zjeżdżalnia.

„Orzeł” szybko stał się jednym z najpopularniejszych letnich miejsc w Bydgoszczy. W gorące dni przyjeżdżali tu mieszkańcy różnych części miasta. Dla wielu rodzin dzień spędzony przy Nakielskiej był namiastką wakacyjnego wyjazdu. Zabierano koce, ręczniki i prowiant, dzieci bawiły się w brodziku i ustawiały w kolejce do zjeżdżalni, a z głośników dobiegała muzyka.

Popularność obiektu była tak duża, że w latach 60. rozważano budowę kolejnej niecki. Z czasem kąpielisko zaczęło jednak tracić dawną świetność. Pod koniec lat 80. i na początku lat 90. podejmowano jeszcze próby modernizacji terenu oraz połączenia basenu z planowanym campingiem. Przedsięwzięcie nie doprowadziło jednak do trwałego odrodzenia kompleksu.

Baseny działały do 1993 roku. Po zamknięciu przez wiele lat niszczały pozostałości niecek, zabudowań i zjeżdżalni. Teren został następnie sprzedany w 2003 roku, a kolejne inwestycje niemal całkowicie zatarły jego dawny układ. Na YouTube można zobaczyć jak basen wyglądał w 1997 roku.