Ochrona przez odstępstwa? Trzy pomniki przyrody przy bydgoskich inwestycjach
Bydgoski Bartek, dąb w Parku Jana Kochanowskiego i platan przy ul. Karmelickiej — każde z tych drzew jest pomnikiem przyrody, a w otoczeniu każdego zaplanowano prace ingerujące w jego korzenie lub glebę. Podczas sesji 30 września 2026 r. Rada Miasta Bydgoszczy przyjęła wszystkie trzy uchwały uzgadniające odstępstwa od zakazów chroniących te drzewa. A my posłuchaliśmy o tych planach podczas posiedzenia Komisji Gospodarki Przestrzennej, Komunalnej i Ochrony Środowiska dzień wcześniej.
Uchwały dotyczą prac przy inwestycjach rowerowych oraz rozbudowie Filharmonii Pomorskiej i Opery Nova. Nie zezwalają na wycinkę ani nie odbierają drzewom statusu pomników przyrody. Z uzasadnień wynika, że ingerencja w ich otoczenie ma być ograniczona dzięki rozwiązaniom technicznym i nadzorowi specjalistów. W przypadku platana część prac ma także poprawić warunki, w których rośnie.
Dlaczego potrzebne są odstępstwa?
Ochrona pomnika przyrody obejmuje znacznie więcej niż zakaz jego wycinki. W przypadku tych drzew obowiązują również zakazy dotyczące uszkadzania lub przekształcania chronionego obiektu i jego obszaru, a w przypadku obu dębów także uszkadzania i zanieczyszczania gleby. Bartka chroni ponadto zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi.
Dlatego nawet inwestycja, po której drzewo ma pozostać na miejscu, może wymagać uzgodnienia odstępstw. Wykopy mogą uszkodzić korzenie, a budowa nawierzchni zmienić warunki glebowe i sposób użytkowania terenu. Pozytywna opinia arborysty oraz zaplanowane zabezpieczenia nie zastępują formalnego uzgodnienia takich prac.
Jak wskazano w uzasadnieniach projektów, przepisy pozwalają na odstępstwa dla inwestycji celu publicznego w przypadku braku rozwiązań alternatywnych, po uzgodnieniu z organem ustanawiającym daną formę ochrony. W tych sprawach jest nim Rada Miasta. Osobną podstawą są prace wykonywane na potrzeby ochrony przyrody — w przypadku platana chodzi o częściową wymianę gleby.
Uchwały dotyczą więc konkretnych prac opisanych w dokumentach. Nie oznaczają zniesienia ochrony drzew.
Bydgoski Bartek: podwieszana nawierzchnia zamiast tradycyjnej budowy
Bydgoski Bartek to dąb szypułkowy rosnący na wysokości ul. Toruńskiej 155. W jego sąsiedztwie ma powstać droga rowerowa związana z rozbudową ul. Toruńskiej i przebudową trasy tramwajowej między ul. Równą a ul. Spadzistą.
Nowa nawierzchnia zajmie teren, który dotychczas nie był utwardzony. Jak wskazuje uzasadnienie projektu, prace będą prowadzone w strefie korzeni drzewa i mogą je uszkodzić. Uchwała obejmuje zatem odstępstwa od zakazów niszczenia, uszkadzania lub przekształcania obiektu lub obszaru, uszkadzania i zanieczyszczania gleby oraz zmiany sposobu użytkowania ziemi.
Aby ograniczyć wpływ inwestycji na Bartka, zaplanowano konstrukcję podwieszaną zamiast tradycyjnego wykonania nawierzchni. Według uzasadnienia rozwiązanie to ma pozwolić na zachowanie obecnego poziomu gruntu i zminimalizować ingerencję w siedlisko drzewa. Prace mają odbywać się pod nadzorem arborysty.
W dokumentach przywołano także badania wykonane na zlecenie miasta 27 czerwca 2026 r. Bartek został oceniony jako drzewo o bardzo dobrej kondycji i witalności w stosunku do swojego sędziwego wieku. Perspektywę jego utrzymania określono jako długoterminową. Tym bardziej ważne jest, aby budowa nie pogorszyła tych warunków.
Dąb w Parku Kochanowskiego: wykopy przy korzeniach i izolacja ciepłociągu
Dąb szypułkowy odmiany stożkowej w Parku Jana Kochanowskiego znalazł się w zasięgu prac związanych z remontem, przebudową i rozbudową Filharmonii Pomorskiej. Inwestycja wymaga przebudowy istniejącej sieci ciepłowniczej, której trasa przebiega w strefie korzeni pomnika przyrody.
Uzasadnienie projektu mówi wprost o przewidywanym uszkodzeniu korzeni podczas wykopów oraz ingerencji w glebę, która może prowadzić do jej zanieczyszczenia. Tych oddziaływań dotyczą uzgodnione odstępstwa.
Z badań zasięgu korzeni, opisanych w uzasadnieniu, wynika, że prace uszkodzą jedynie drobne korzenie. Nie oznacza to braku ingerencji — chodzi o ograniczenie jej zakresu. Roboty mają być prowadzone pod nadzorem arborysty.
Zaplanowano również zabezpieczenie na okres użytkowania sieci: izolację ograniczającą oddawanie ciepła do gruntu. Ma ona chronić warunki, w których rozwijają się korzenie. Według autorów uzasadnienia zaplanowane prace nie wpłyną znacząco na kondycję dębu.
Platan przy Karmelickiej: prace budowlane i poprawa gleby
W przypadku platana klonolistnego przy ul. Karmelickiej uchwała dotyczy zarówno prac związanych z rozbudową Opery Nova o IV krąg, infrastrukturą parkingową i przebudową ulicy, jak i zabiegów służących poprawie warunków siedliskowych drzewa.
Arborysta wykonał próbne odkrywki, aby ustalić rzeczywisty zasięg korzeni. Według uzasadnienia ujawniły one wyjątkowo niekorzystne warunki glebowe. Specjalista zalecił częściową wymianę gruntu.
Ten zabieg również może naruszyć drobne korzenie, ale ma przynieść drzewu korzyść: poprawić warunki ich rozwoju i w kilkuletniej perspektywie ustabilizować oraz wzmocnić kondycję platana.
Osobną kwestią są prace budowlane przy Operze i ul. Karmelickiej. Mogą one uszkodzić drobne korzenie sięgające poza obrys korony, w pobliżu strefy robót. W uzasadnieniu przywołano opinię arborysty, zgodnie z którą przewidywane uszkodzenia nie powinny znacząco pogorszyć obecnego stanu drzewa.
Uchwała uzgadnia odstępstwo od zakazu niszczenia, uszkadzania lub przekształcania pomnika przyrody i jego obszaru.
Ochrona przez odstępstwa — sprawdzimy, jak wygląda w praktyce
Te decyzje można nazwać „ochroną przez odstępstwa”. Rada zgodziła się na ingerencję w otoczenie chronionych drzew, a uzasadnienia projektów opisują rozwiązania, które mają ograniczyć szkody. W przypadku platana zaplanowano również poprawę gleby.
O skuteczności tych rozwiązań zdecyduje jednak sposób wykonania prac. Podwieszana nawierzchnia, izolacja ciepłociągu czy wymiana gruntu wymagają starannej realizacji, a skutki ingerencji w korzenie mogą ujawnić się dopiero z czasem.
Dlatego jako Stowarzyszenie MODrzew – Monitoring Obywatelski Drzew będziemy przyglądać się pracom i realizacji zapowiedzianych zabezpieczeń. Sprawdzimy także, czy stosowane są Bydgoskie Standardy Zieleni — szczególnie zasady ochrony korzeni i gleby oraz organizacji robót w sąsiedztwie drzew.
Zachowanie pomnika przyrody wymaga troski także o to, czego nie widać: korzenie i warunki ich rozwoju. Przebieg robót i późniejsza kondycja drzew pokażą, czy zapowiedziana ochrona była skuteczna.
Źródła:
Uchwała – dąb w Parku Kochanowskiego
Wyniki głosowania podczas sesji 30 września 2026 r.
