Jakie drzewa zostaną wycięte w Parku Centralnym?
Stare wierzby, dojrzałe olchy, kwitnące lipy i drzewa owocowe dające schronienie ptakom – część z nich może wkrótce zniknąć z Parku Centralnego. Przyglądamy się, jakie drzewa mają zostać wycięte i jaką rolę odgrywają w miejskim ekosystemie.
W dokumentach inwentaryzujących zieleń, Park Centralny został opisany jako teren o wysokiej wartości przyrodniczej, z naturalnymi zadrzewieniami o charakterze łęgowym, turzycowiskami i łąkami wilgotnymi. Wśród drzew dominują tam rodzime gatunki preferujące wilgotne podłoże, m.in. wierzby, jesiony, olchy i topole. Inwentaryzację wykonano w lipcu 2025 r. i obejmowała ona identyfikację gatunkową, pomiar obwodów na wysokości 5 cm i 130 cm, określenie powierzchni krzewów oraz lokalizację egzemplarzy wymagających decyzji administracyjnej. Łącznie zinwentaryzowano 102 egzemplarze drzew i krzewów.
W poszukiwaniu traconych drzew
W lipcu tego roku wielokrotnie wracaliśmy do Parku Centralnego, szukając drzew przeznaczonych do wycinki. Z planem w ręku, między ścieżkami, zaroślami i podmokłymi obniżeniami terenu próbowaliśmy odnaleźć każde z nich. Nie było to łatwe. Nie wszystkie drzewa zaznaczone na mapie mają przypisany numer inwentaryzacyjny, a czterech — mimo kilku prób i dokładnego przeszukiwania terenu — nie udało się namierzyć.
Jest też drzewo, którego próżno szukać w samej inwentaryzacji. To klon rosnący przy obecnych schodach znajdujących się na zachód od podmokłej łąki. O tym, że to drzewo ma zniknąć, dowiadujemy się dopiero z planu inwestycji. Niektóre drzewa rosną blisko siebie, splatają korony i korzenie, tworzą niewielkie grupy. Patrząc na nie w terenie, trudno wyobrazić sobie, że usunięcie jednego nie zaszkodzi pozostałym. Wycinka nie kończy się przecież na przecięciu pnia. Będzie tam musiał wjechać ciężki sprzęt, gleba zostanie ugnieciona, odsłonięte będą kolejne drzewa. Nastąpi gwałtowna zmiana warunków, w których rosły przez lata.
By dotrzeć do niektórych egzemplarzy trzeba zejść ze ścieżki, przejść przez wilgotną ziemię i gęste zarośla. Kłębią się muszki, a świtało miga w tańczących w koronie liściach. Dopiero tam, w prawdziwym gąszczu, można dostrzec pomarańczowe numery inwentaryzacyjne namalowane na pniach. W tych miejscach drzewo jest częścią większej całości — otaczają je krzewy, trawy, młode samosiewy. Nad głową szeleszczą liście, pod stopami ugina się mokra ziemia, w gałęziach słychać ptaki.
Wycinane, bo budowa
Dlaczego drzewa mają być wycinane? Główną przyczyną będzie budowa zbiornika wodnego oraz towarzyszącej infrastruktury. W dokumencie jako przyczyny wskazano przede wszystkim różne kolizje związane z poszczególnymi elementami inwestycji: nawierzchniami utwardzonymi, zbiornikiem, pomostem, wodnym placem zabaw, wylotem ze zbiornika, a także niwelacją terenu. Ponadto drzewa będą wycinane z uwagi na budowę dlugich ławek betonowych, planowane schody, instalacje i parawan. Największe rozmiarowo egzemplarze drzew przeznaczone do usunięcia to: wierzba biała nr 2 o obwodzie 200 cm na 130 cm, lipa drobnolistna nr 50 o obwodzie 181 cm, grusza pospolita nr 14 o obwodzie 180 cm, klon pospolity nr 36 o obwodzie 173 cm oraz wielopniowa olsza czarna nr 11, gdzie najgrubszy pień ma 160 cm.
Poniższa tabela syntetyzuje strukturę gatunkową i rozmiarową pozycji przeznaczonych do usunięcia; zakres obwodów dla gatunku odnosi się do największego pnia na wysokości 130 cm w przypadku drzew wielopniowych. Pokazuje też, z jak cennym siedliskiem mamy do czynienia.
| Gatunek polski | Gatunek łaciński | Liczba wycinanych drzew | Udział danego gatunku | Zakres obwodów na wysokości 130 cm |
|---|---|---|---|---|
| Olsza czarna | Alnus glutinosa | 16 | 32,7% | 43–160 cm |
| Klon pospolity | Acer platanoides | 6 | 12,2% | 47–173 cm |
| Jabłoń ozdobna | Malus domestica | 5 | 10,2% | 40–80 cm |
| Grusza pospolita | Pyrus communis | 5 | 10,2% | 94–180 cm |
| Wierzba biała | Salix alba | 4 | 8,2% | 30–200 cm |
| Lipa drobnolistna | Tilia cordata | 3 | 6,1% | 96–181 cm |
| Wierzba płacząca | Salix babylonica | 2 | 4,1% | 50–125 cm |
| Orzech włoski | Juglans regia | 2 | 4,1% | 40–43 cm |
| Bez czarny | Sambucus nigra | 2 | 4,1% | Nieokreślone w skanie |
| Śliwa wiśniowa | Prunus cerasifera | 1 | 2,0% | 135 cm |
| Klon jesionolistny | Acer negundo | 1 | 2,0% | 107 cm |
| Jesion wyniosły | Fraxinus excelsior | 1 | 2,0% | <50 cm |
| Głóg jednoszyjkowy | Crataegus monogyna | 1 | 2,0% | 48 cm |
Drzewa planowane do usunięcia
Poniżej przedstawiamy dokładną listę drzew planowanych do wycinki oraz przyczynę usunięcia każdego z nich.
| Nr inw. | Gatunek polski i łaciński | Obwód na wysokości 130 cm | Przyczyna wycinki |
|---|---|---|---|
| 1 | Wierzba biała / Salix alba | 27, 34, 26, 20, 26, 40 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 1a | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 60 cm | Instalacja |
| 2 | Wierzba biała / Salix alba | 200 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 3 | Wierzba biała / Salix alba | 33, 62, 20, 40 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 4 | Bez czarny / Sambucus nigra | Brak danych | Nawierzchnia utwardzona; krzew o powierzchni 9 m² |
| 5 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 51, 39 cm | Zbiornik wodny |
| 6 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 135 cm | Nawierzchnia utwardzona pieszo-rowerowa |
| 7 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 51 cm | Zbiornik wodny |
| 7a | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 40, 43 cm | Pomost |
| 8 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 22, 62, 21 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 8a | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 33, 70, 20 cm | Zbiornik wodny |
| 9 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 26, 39, 47 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 10 | Śliwa wiśniowa / Prunus cerasifera | 135 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 11 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 127, 145, 160 cm | Instalacje, wodny plac zabaw |
| 12 | Klon pospolity / Acer platanoides | 23, 10, 61, 15, 27, 51 cm | Wodny plac zabaw |
| 13 | Orzech włoski / Juglans regia | 38, 43, 27, 23 cm | Wodny plac zabaw |
| 13a | Orzech włoski / Juglans regia | 35, 40 cm | Wodny plac zabaw |
| 14 | Grusza pospolita / Pyrus communis | 180 cm | Betonowe ławki |
| 15 | Klon pospolity / Acer platanoides | 27, 45, 47, 42 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 17 | Grusza pospolita / Pyrus communis | 94 cm | Betonowe ławki |
| 18 | Grusza pospolita / Pyrus communis | 113 cm | Betonowe ławki |
| 19 | Grusza pospolita / Pyrus communis | 134 cm | Niwelacja terenu |
| 25 | Lipa drobnolistna / Tilia cordata | 96 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 27 | Klon jesionolistny / Acer negundo | 107 cm | Schody; niwelacja terenu |
| 32 | Klon pospolity / Acer platanoides | <50 cm | Niwelacja terenu |
| 33 | Klon pospolity / Acer platanoides | <50 cm | Niwelacja terenu |
| 34 | Klon pospolity / Acer platanoides | <50 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 35 | Jesion wyniosły / Fraxinus excelsior | <50 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 36 | Klon pospolity / Acer platanoides | 173 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 37 | Jabłoń ozdobna / Malus domestica | 80 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 38 | Jabłoń ozdobna / Malus domestica | 51 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 39 | Jabłoń ozdobna / Malus domestica | 40, 55 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 43 | Wierzba płacząca / Salix babylonica | 125 cm | Niwelacja terenu |
| 44 | Wierzba płacząca / Salix babylonica | 50 cm | Nawierzchnia utwardzona; niwelacja terenu |
| 45 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 65 cm | Nawierzchnia utwardzona; niwelacja terenu |
| 46 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 70 cm | Nawierzchnia utwardzona; niwelacja terenu |
| 50 | Lipa drobnolistna / Tilia cordata | 181 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 51 | Lipa drobnolistna / Tilia cordata | 124 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 57 | Jabłoń ozdobna / Malus domestica | 58, 59 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 72 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 54 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 72a | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 64 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 79 | Wierzba biała / Salix alba | 25, 10, 30, 21, 23 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 80 | Jabłoń ozdobna / Malus domestica | 27, 18, 23, 40, 13 cm | Zbiornik wodny |
| 81 | Głóg jednoszyjkowy / Crataegus monogyna | 40, 40, 48, 14 cm | Pomost |
| 82 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 81, 118 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 83 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 101 cm | Projektowany parawan |
| 88 | Grusza pospolita / Pyrus communis | 140 cm | Nawierzchnia utwardzona |
| 95 | Olsza czarna / Alnus glutinosa | 66, 76, 51, 42 cm | Wylot ze zbiornika |
| 28a | Bez czarny / Sambucus nigra | BMP | Schody – drzewo zostało już wycięte lub złamane |
Charakterystyka gatunków i znaczenie dla bioróżnorodności
Największe znaczenie przyrodnicze w tym zestawie mają olsze i wierzby. Olsza czarna jest drzewem charakterystycznym dla terenów wilgotnych i nadrzecznych; jej kotki stanowią wczesne źródło pyłku dla pszczół, nasiona są zjadane przez część ptaków, a wilgotne olszyny sprzyjają mchom, porostom, grzybom i wybranym owadom. Dodatkowo olchy mają brodawki korzeniowe wiążące azot i są używane w łagodzeniu skutków powodzi. Wierzby z kolei są jednymi z ważniejszych drzew wczesnego sezonu dla zapylaczy, a ich liście są rośliną żywicielską wielu gąsienic; gałęzie tworzą też miejsca gniazdowania i noclegu ptaków. W kontekście Parku Centralnego strata tych drzew oznacza przede wszystkim ubytek komponentu siedliska wilgotnego.Drugą grupą o bardzo wysokiej wartości są lipy, klony i jesion. Lipa drobnolistna dostarcza bardzo cennego pożytku dla pszczół i innych owadów; z kolei licznie występujące na niej mszyce budują ważny miejski łańcuch pokarmowy dla bzygów, biedronek i ptaków. Klon pospolity także dostarcza nektaru i pyłku, a jego skrzydlaki są pokarmem dla ptaków i drobnych ssaków. Jesion wyniosły, nawet jeśli w planie wycinki występuje tylko jako jeden młody egzemplarz, jest gatunkiem o specyficznej wartości przez swoją stosunkowo prześwietloną koronę i wczesny opad liści, co poprawia warunki świetlne dla runa i związanych z nim owadów.
Trzecią ważną grupę tworzą drzewa i krzewy kwitnące lub owocujące: jabłonie ozdobne, grusze, śliwa wiśniowa, głóg jednoszyjkowy i bez czarny. W mieście takie gatunki dostarczają dwóch rzeczy jednocześnie: zasobów dla zapylaczy w czasie kwitnienia oraz owoców dla ptaków i części drobnych ssaków po zapyleniu. Jabłonie stanowią ważne źródło pokarmu dla ptaków żerujących na opadłych owocach, grusze oferują kwiaty chętnie odwiedzane przez pszczoły i owoce zjadane przez ptaki, śliwa wiśniowa należy do najwcześniej kwitnących drzew, a głóg wspiera bardzo szeroką grupę organizmów, oferując jednocześnie gęste, cierniste schronienie dla ptaków. W praktyce oznacza to, że wycinka tych gatunków osłabia ciągłość sezonową pożytków i bazę pokarmową dla fauny miejskiej.
Drzewa w mieście obniżają temperaturę przez cień i ewapotranspirację, redukują zużycie energii, usuwają zanieczyszczenia powietrza, zmniejszają spływ wód opadowych i stanowią siedlisko dla zapylaczy, ptaków migrujących i małych ssaków. Dlatego wycinka w parku ma konsekwencje nie tylko dla lokalnej fauny, ale też dla komfortu cieplnego, retencji i jakości przestrzeni publicznej.
Basen kosztem drzew? Na to zgody nie ma
Od 2021 roku sprzeciwiamy się budowie basenu w Parku Centralnym. Dziś dokumentacja pokazuje jeszcze wyraźniej, jaką wysoką cenę przyrodniczą miałaby ta inwestycja. Pod beton, instalacje, pomosty, ławki i nawierzchnie mają zniknąć dojrzałe drzewa, które już teraz retencjonują wodę, chłodzą otoczenie i tworzą siedliska dla ptaków, zapylaczy oraz drobnych ssaków.
Nie przyjmujemy argumentu, że wycinka jest nieunikniona. Nie jest. Jest skutkiem wyboru konkretnej lokalizacji i konkretnej koncepcji inwestycji. To nie drzewa kolidują z basenem i otaczającą go infrastrukturą. To basen i pozostałe składniki inwestycji zostały zaplanowane w miejscu, w którym od lat rozwija się wartościowy, żywy ekosystem.
Młode nasadzenia nie zastąpią dojrzałych wierzb, olch czy lip. Nie odtworzą ich funkcji za rok, pięć ani dziesięć lat. Obietnice kompensacji nie mogą być listkiem figowym dla inwestycji, której skutki będą nieodwracalne.
Park Centralny nie potrzebuje kolejnej betonowej dominanty. Potrzebuje ochrony tego, co już w nim najcenniejsze. Dlatego mówimy jasno: basen można zbudować w innym miejscu. Tych drzew przenieść się nie da.
Źródła
Projekt gospodarki drzewostanem
Projekt zagospodarowania terenu
